Госплан i госмусор. Dlaczego w polsce nie pojawiła się gospodarka rynkowa

0
500


Zdjęcia Aleksieja Św / TASS

Po 30 latach po reform rosyjska gospodarka wróciła do punktu startu odliczania — państwowej gospodarce

W tym roku w Rosji jubileusz — mija 30 lat od rozpoczęcia reform rynkowych. Podstawy większości dużych państw i firm, które dominują dziś, zostały określone w latach 1988-1991, napisał w swojej najnowszej książce “Państwo i ewolucja” Jegor Gajdar. Jego zdaniem, decydujący wkład w pierwotnej akumulacji przyczyniły rządu Nikołaja Ryżkowa i Walentynki Pawłowa: to właśnie z nich powstała kultura “łatwych pieniędzy”, która, z jednej strony, doprowadziła do upadku sowieckiego systemu monetarnego, a z drugiej — okazała się silnym bodźcem do pojawienia się nowej klasy przedsiębiorców”. A tworzenie przedsiębiorstw prywatnych w kraju rzeczywiście pozwolił przyjęty w 1988 roku ustawa Rady Najwyższej “O kooperacji w ZSRR”.

W tym okresie wśród liberalnych ekonomistów-zwolenników reform powstały dwie wyraźne grupy optymistów i pesymistów.

Optymiści, których liderem był Jegor Gajdar, uważali, że wystarczy jednorazowo usunąć przeszkody na drodze do rynkowego zachowania ludności, i госэкономика szybko zamienia się w skuteczne rynkowe rolnictwo. Jako głównych argumentów na rzecz takiej koncepcji przytoczył przykłady pieniężnej reformy Ludwiga Эрхарда w powojennych Niemczech Zachodnich i terapii szokowej w Polsce.

Pesymiści, którzy nie mieli wyraźnego lidera, przeciwnie, uważali, że szybko i dobrze realizować reformy u nas w kraju się nie uda, i wspominali Mojżesza, który musiał prowadzić żydów po pustyni 40 lat, kiedy zmarł ostatni z żyjących w niewoli i tylko wtedy naród, oczyszczoną z рабских nawyków, można było wprowadzić do ziemi obiecanej.

I w tym przykładzie, pesymiści, nacisk właśnie robili na okres 40 lat, wierząc, że naturalny proces wymiany pokoleń w sobie zmieni miękkie instytucje społeczeństwa i będą one stopniowo korzystne dla gospodarki rynkowej Rosji.

Niestety, życie pokazuje, że możemy, pesymiści, choć byli bardziej ostrożni, ale okazały się nadmierne optymistami. Nie zorientował się, że w historii reform głównym był okres 40 lat, a obecność głównego ideologa zmian — przez analogię z Mojżeszem, konsekwentnie воспитывавшим młodzież i формировавшим tym samym inne modele zachowań społecznych.

Jesteśmy weszła na drogę reform bez ideologa, bez ideologii i bez pomocy innej siły, która by побуждала ludzi podąża głównym przymierzy reform. Tymczasem instytucjonalna ekonomia przekonująco pokazuje, że miękkie (a potem, odpowiednio, i twarde) instytucje społeczeństwa same w sobie nie tworzą. Tworzy je zwykle rządząca elita, a ona, jak pokazuje doświadczenie historyczne niektórych krajów, działa wyłącznie w swoim własnym interesie. W niektórych społeczeństwach takie zasady zostały zewnątrz kolonizatorów lub najeźdźcami.

Jeśli interesy wierchów pokrywają się, przynajmniej częściowo, z interesami większości ludzi, to gospodarka kraju rozwija się pomyślnie (w liczbie przykładów — Japonia i korea Południowa). Jeśli interesy rządzącej z interesami reszty narodu nie pasują, to kraj zaczyna się w stagnacji i нищать, a zróżnicowanie dochodów i bogactwa osiąga ogromne wartości.

W pewnym momencie — od 1998 roku do około rok 2012 — przypadkowo zbiegły się kilka czynników: wysokie dochody z ropy naftowej; obecność jeszcze nie pobranych mocy na jeszcze sprawnego radzieckich zakładach (do tego momentu już prywatyzacji); незавершенность budowy nowych instytucji społeczeństwa. Wszyscy oni działali na rzecz już rasie rządzącej grupy.

To dało gospodarce krajowej możliwość szarpać do przodu. Wiele uznali to za znak początku nowego “polskiego cudu”, takiego dziwili, w historii Rosji na początku XX wieku, kiedy przyspieszyły tempo wzrostu wielu branż.

Ale, jak i pierwszy cud gospodarczy, wzrost gospodarki okazał się krótkotrwały. Teraz nadziei na jego wznowienie już nie ma. Rosja szybko i stale traci wszystkie czynniki osiągnięcia konkurencyjności i экспортопригодности krajowej несырьевой produktów, rozwija w gospodarkę ex-przemysłową, ale choć nie do serwisu.

Ponieważ żadnej ideologii do nowego poprawy instytucji gospodarki rynkowej i nie pojawił, tak i nowego идеологу takich przekształceń nie ma skąd wziąć, to “burza ” reform”, która rozpoczęła się 30 lat temu, dawno ucichł, zastąpione przez klamra z przerobione płytkie “fale” z powodu szeregu fuzji i przejęć. W końcu widzimy, że na zmianę radzieckim państwowym branżowych ministerstw przychodzą korporacji (ostatnio, na przykład, zaproponował stworzenie takiej firmy, aby rozwiązać problemy z odpadami — swego rodzaju Госмусор, jeśli przeprowadzić analogię z niektórymi nazwami radzieckich struktur — Госпланом i Госкомцен).

Tak i system bankowy, nie stając się potężnym, скукоживается coraz więcej, a w środowisku bankowców już chodzi żart “Nie daj boże dożyć do fuzji Banku z VTB”.

W połączeniu z “odpływ mózgów” i degradacji krajowego systemu edukacji to wszystko sprawia, że wszelkie прожекты osiągnięcia wysokiego tempa wzrostu gospodarczego i znacznego zwiększenia dobrobytu ludności zupełnie утопическими. Innymi słowy, wychodząc w drogę za “nową gospodarką” 30 lat temu, jesteśmy beznadziejnie zgubiliśmy się i wygląda na to, покружив po lasach, wrócili z powrotem — w “egipski niewoli” nieskuteczność i ubóstwa.